1 EKİM DÜNYA YAŞLILAR GÜNÜ

1 EKİM DÜNYA YAŞLILAR GÜNÜ

BM, Yaşlanmaya İlişkin Açık Uçlu Çalışma Grubu raporlarına da yansıdığı üzere “Dünya genelindeki yaşlılar, her gün çok çeşitli insan hakları ihlalleriyle karşı karşıya kalmaktadır. Bunlar arasında  şiddet ve kötü muamele;  yaşa dayalı ayrımcılık; sosyal, ekonomik ve politik dışlanma; bakım ve destek hizmetlerine erişimin engellenmesi;  yetersiz sosyal güvenlik; iklim değişikliği ve ekolojik tahribatın yarattığı sorunlar, güvenli ve erişilebilir çevre, ulaşım, konut hakkına erişim  ve  silahlı çatışmalarda yaşanan ağır ihmaller yer almaktadır .

Yaşlı yoksulluğu yaşlılar açısından en önemli hak ihlali ve problemdir. 

Türkiye’de yaşlıların karşılaştığı en önemli sorun ve hak ihlali “gelir yetersizliği ve emekli maaşının düşük olması” olarak rapor ve araştırmalara yansımaktadır.(Türkiye’de Yaşlı Refahı Raporu Haziran 2025),   Küresel Emeklilik Endeksi ( Natixis Global Retirement Index, 2025 ) raporunda emekliler için en iyi yaşam koşulları sıralamasında Türkiye ancak 42. sırada kendine yer bulabilmiştir. Türkiye’nin yaşam kalitesi ve yaşlı refahı göstergelerinde düşük puan alması dikkat çekicidir.
EOROSTAT  verilerine göre 27 AB ülkesinde asgari emekli ücreti 1248 Euro iken Türkiye’de 352 Euro dolayındadır. Temmuz 2025 ayında yapılan düzenleme ile en düşük emekli maaşı 16 bin 881 TL olmuştur. ” 2025 Eylül rakamlarına göre şu an 4 kişilik bir ailenin sadece gıda harcamaları aylık 27 bin 111 lira tutmaktadır. Diğer temel ihtiyaçlar eklendiğinde ise 4 kişilik bir ailenin geçinmesi için 88 bin 310 lira gerekmektedir”. Bu rakamlarda göstermektedir ki yaşlı yoksulluğu yaşlılar açısından en önemli hak ihlali ve problemdir. 

Yaşlı bakım  hizmetlerine erişim ve bakım sorunu giderek büyümektedir.  

Yaşlı bireylerle yapılan araştırmalarda yaşlı bireylerin yaşlılık dönemini bulundukları çevrede ve kendi evinde geçirmek istedikleri yönündedir. Evde bakım ve sağlık sistemimiz yaşlı bireylerin bu talebini karşılamaktan henüz çok uzaktır. Evde bakım desteğine ihtiyaç duyan yaşlıların oranı genel nüfus içinde %16,4’tür; bu oran 75 yaş üzerindekilerde %26,9’a kadar çıkmaktadır. 12 ayda içerisinde evde bakım desteği alan kişi oranı yüzde 2,5 ile sınırlı kalmaktadır.

Kurumsal bakım ihtiyacı duyan yaşlı bireylerin güvenli ve sağlıklı  hizmet alabileceği kurumsal bakım kurumlarına erişimi engellerle doludur.  Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı İstatistik Bültenine göre Nisan 2023 itibarıyla Türkiye genelinde 458 huzurevi faaliyet göstermekte olup, bu kuruluşlar toplamda  38.231 kişilik kapasiteye sahiptir; fiilen bakım hizmeti sunulan yaşlı sayısı ise 29.332’dir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve diğer kamu kurumlarına ( belediye, meb ) bağlı huzurevlerinin kapasitesi  20.521 kişi ile sınırlıdır.

Kamuya bağlı huzurevlerine erişim için yıllarca sıra bekleme gerekirken özel huzurevi ve yaşlı bakım merkezleri de ortalama 50-60 bin dolayındadır ki yaşlı bireylerin emekli maaşları ile özel  kurumlara erişimi  oldukça güçtür.

Kamu kurumsal bakım kurumları talebi karşılamaktan çok uzaktır.
OECD ülkelerinde ortalama olarak 65 yaş ve üzeri nüfusun %5 ila %6’sı kurumsal bakım kuruluşlarında yaşarken, Türkiye’de ise bu oran 2024 itibarıyla %0,3 civarındadır.

Yaş dostu toplum ve kent yaklaşımı çerçevesinde , güvenli, engelsiz konut, kent ve hizmetler yaşama geçirilmelidir.  

Makro ve mikro çevre olarak ifade edilen yapılandırılmış çevreler yaşlıların toplumsal yaşama katılımını sınırlandırmaktadır. Kent mimarisi,  yollar, kaldırımlar, , konutlar, ulaşım kısaca kamusal ve özel yaşam alanları yaşlı bireyler için engellerle dolu olup, yaşlı bireyleri hareketsiz yaşama ve izolasyona sürüklemektedir. 

Sağlık hizmetlerine erişim en önemli sorunlar arasında yer almaktadır.

Yaşlanmayla meydana gelen fizyolojik değişikliklerin yanı sıra, kronik hastalıklarında etkisiyle yaşlı bireylerde çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkar. Bu sorunlar yaşlılarda yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiler. Yaşlıların değişen  sağlık ve bakım gereksinimlerini karşılayacak düzenleme ve artan ihtiyaca uygun toplumsal politikaların geliştirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır.  Hava kirliliği, ses kirliliği, trafik sorunları, uygun olmayan mimari ve çevresel düzenlemeler, hijyenik olmayan yiyecek ve içecekler de yaşlılar için sağlık riski oluşturan ve dikkate alınması gereken unsurlardır.

Yerel ve ulusal düzeyde oluşturulacak ekonomik, sosyal ve siyasal programlar, politikalar, kent planlamaları ve yaşam alanları; yaşlılığa özgü temel özellikleri, sosyolojik ve demografik  değişimleri dikkate alarak toplumun ve yaşlının yaşam kalitesi ve esenliğine odaklanarak yapılmalıdır.

Yaşlıları ekonomiye, sosyal güvenlik ve sağlık sistemine yük gören bakış açınızı değiştirin. Haklarını tanıyın; hak temelli sosyal koruma sistemini yaşama geçirin.
 
Yaşlı bireyler birikimi, deneyimi ve yaşama kattıkları değerler ile yaşlılık döneminde refah ve güven içinde, toplumsal yaşamın her aşamasına katılarak saygın bir şekilde yaşamayı hak etmektedirler. 

Ege Geriatri Derneği olarak yaşlı bireylerin yaşadığı sorunların ivedilikle çözülmesini, engellerin kaldırılarak  yaşam kalitesini artırıcı yaşlı dostu  yaklaşım ve politikaların yaşama geçirilmesini bekliyoruz.

Haklarla Yaşlanma, Yaşlı Hakları Küresel İttifakı tarafından koordine edilen yeni BM yaşlı hakları sözleşmesi için yürütülen küresel  kampanyayı destekliyor; 3 Nisan 2025 tarihinde BM İnsan Hakları Konseyi tarafından başlatılan “ yaşlı hakları konusunda uluslararası bir sözleşmenin imzalanması sürecinin ivedilikle tamamlanmasını bekliyoruz. Psk. Mevlüt Ülgen
Ege Geriatri Derneği Başkanı

1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü: Yaşlıların hak arayışı ve yoksulluk gerçeği.
 Dokuz Eylül Gazetesi 30.09.2025 … Birleşmiş Milletler’in raporlarına göre dünya genelinde yaşlı bireyler her gün çeşitli insan hakları ihlalleriyle karşı karşıya kalıyor. Türkiye’de ise gelir yetersizliği, düşük emekli maaşı ve bakım hizmetlerine erişim zorlukları yaşlıların en önemli sorunları olarak öne çıkıyor.

1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü: Ege Geriatri Derneği’nden hak temelli çağrı  

Yeni Bakış Gazetesi 30.09.2025 … Ege Geriatri Derneği Başkanı Psk. Mevlüt Ülgen, Dünya Yaşlılar Günü’nde Türkiye’de yaşlıların en büyük sorununun gelir yetersizliği ve düşük emekli maaşları olduğunu vurguladı. Avrupa ülkeleriyle kıyaslandığında Türkiye’nin yaşam kalitesi ve refah göstergelerinde geride kaldığını belirten Ülgen, yaşlıların hak temelli sosyal koruma sistemine acilen ihtiyaç duyduğunu söyledi

Yaşlılar görmezden geliniyor: Düşük maaş, yetersiz bakım | Cumhuriyet Gazetesi 30.09.2025
Ege Geriatri Derneği (EGERDER) 1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü’nü kapsamında yazılı bir açıklama yaptı. Türkiye’de yaşlıların en temel sorununun düşük emekli maaşları ve yoksulluk olduğunu vurgulanan açıklamada yaşlı bireylerin insan haklarının korunması için yeni Birleşmiş Milletler (BM) yaşlı hakları sözleşmesinin ivedilikle imzalanması çağrısı yapıldı.

Türkiye hızla yaşlanıyor: 2100’de her 3 kişiden biri 65 yaş üstünde olacak  |  Evrensel 30.09.2025

1 Ekim Dünya Yaşlılar Günü’nde konuştuğumuz Psikolog Mevlüt Ülgen, “Yaşlı bakımı kamusal bir sorun olduğu için kamusal ve toplumsal olarak çözümler aranmalıdır” dedi.