SAĞLIKLI YAŞAM, EŞİT HAKLAR, EŞİT SÖZ

1 EKİM  DÜNYA YAŞLILAR GÜNÜ
Sağlıklı Yaşam, Eşit Haklar, Eşit Söz

Uzun yaşamak bir kazanımdır; ancak asıl hedef, sağlıklı, sosyal güvenceli, eşit haklara ve söz hakkına sahip olarak onurlu yaşamaktır.

Birleşmiş Milletler 2026 yılında dünyayı “Uzun Yaşamlar Çağı: Daha Uzun Yaşamlar İçin Politikaları Yeniden Düşünmek” çağrısıyla, yaşlanan toplumların sağlık, sosyal güvenlik, bakım, kentleşme ve sosyal politikalarını yeniden düşünmeye davet ediyor.

Global Alliance for the Rights of Older People (GAROP) ise 1 Ekim 2026 için “Eşit Sesler, Eşit Haklar” mesajını öne çıkarıyor. GAROP’un vurguladığı gibi yaşlı bireyler, kendileri hakkında alınan kararların yalnızca konusu değil, eşit tarafları ve karar süreçlerinin aktif katılımcıları olmalıdır.

Ege Geriatri Derneği olarak 1 Ekim’i yalnızca yaşlı bireyleri hatırlama günü olarak değil, yaşlılığın bir hak ve toplumsal sorumluluk alanı olduğunu yeniden hatırlama günü olarak görüyoruz.

Türkiye hızla yaşlanıyor. 2025 yılında Türkiye’de 65 yaş ve üzeri nüfus 9,58 milyona ulaştı ve toplam nüfusun %11,1’ini oluşturdu. Demografik göstergeler yaşlı nüfus oranının 2040 yılında %17,9, 2060 yılında ise %27,0, olacağı yönündedir.

 Ancak nüfusun yaşlanmasıyla birlikte yalnızca daha fazla yaşlı bireyin değil, daha fazla sağlık, bakım, sosyal güvenlik ve ekonomik güvence ihtiyacının ortaya çıkacağını da görmek zorundayız.

Yaşlılıkta yoksulluk kader olmamalıdır.

Türkiye’de 2025 yılı verilerine göre 65 yaş ve üzerindeki bireylerin %22,8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunuyor.

Yaşlılıkta yoksulluk yalnızca gelir yetersizliği değildir. Yetersiz gelir; sağlıklı beslenmeden barınmaya, sağlık hizmetlerine erişimden sosyal yaşama, güvenli bir konuttan bağımsız yaşamaya kadar yaşlılığın bütün boyutlarını etkileyebilir.

OECD’nin 2025 verileri, Türkiye’de kamu emeklilik harcamalarının GSYH’nin %6,1’i düzeyinde olduğunu, OECD ortalamasının ise %8,1 olduğunu gösteriyor. Daha geniş sosyal koruma alanlarında ise Türkiye ile OECD ülkeleri arasında daha belirgin düşüklük bulunmaktadır. Türkiye’de emeklilik dışındaki sosyal koruma harcamaları çok düşüktür. OECD, 2019’da Türkiye’deki bu harcamaların GSYH’nin %1,4’ü olduğunu; medyan OECD ülkesinde ise %5,6 olduğu yönündedir.
Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerinde emekli aylığı:
Türkiye       ≈     493    €
Almanya    ≈ 1.195    €
İtalya           ≈ 1.264   €
İspanya      ≈  1.576   €
Fransa         ≈ 1.705   €

“Türkiye’de 2026 yılında ortalama emekli aylığı yaklaşık 27.500 TL (yaklaşık 493 avro) düzeyindedir. Bu tutar, Avrupa’nın birçok ülkesindeki ortalama yaşlılık aylıklarının oldukça altındadır.
Türkiye’de TÜRK-İŞ, Eylülde 4 kişilik aile için “açlık sınırı”nı 37 bin 801 lira, “yoksulluk sınırı”nı 123 bin 130 lira olarak açıklamıştır.

Bu nedenle yaşlanan Türkiye’nin ihtiyacı yalnızca emeklilik gelirlerinin değil, yaşlı yoksulluğunu azaltan bütüncül sosyal koruma politikalarının güçlendirilmesidir.

Bakım bir aile meselesi değil, toplumsal bir haktır.

Yaşlılıkta bakım ihtiyacı önümüzdeki yılların en önemli sosyal politika alanlarından biri olacaktır. TÜİK’in Türkiye Yaşlı Profili Araştırması’na göre 65 yaş ve üzerindeki bireylerin %16,4’ünün evde bakım desteğine ihtiyacı bulunmaktadır. Buna karşın son 12 ay içinde evde bakım desteği alanların oranı yalnızca %2,5’tir. 75 yaş ve üzerindeki bireylerde bakım ihtiyacı %26,9’a yükselmektedir.

Türkiye’deki resmi verilere göre: 20.668 kamu kurumsal bakım yatağı, 18.633 özel bakım yatağı bulunmaktadır.​Kamu ve özel sektör toplamındaki 39.301 bakım yatağı kapasitesi, yaklaşık 9,58 milyonluk 65 yaş üstü nüfusla kıyaslandığında; her 1.000 yaşlımıza yalnızca 4,10 yatak (kamuda ise 2,16 yatak) düştüğünü göstermektedir. Bu tablo, bakım ihtiyacı ile hizmete erişim arasındaki devasa uçurumu açıkça ortaya koymaktadır.

​Öncelik Toplum Temelli Bakım ve Kamusal Güvence Olmalıdır

​Mahallede ve Evde Bakım: Yaşlı bireylerin sosyal çevrelerinden kopmadan, kendi evlerinde ve mahallelerinde yaşamlarını sürdürebilecekleri evde/toplum temelli bakım hizmetleri acilen yaygınlaştırılmalıdır.

​Nitelikli Kurumsal Bakım: Evde bakımın mümkün olmadığı durumlarda; nitelikli, erişilebilir ve insan onuruna yakışır kurum bakımı kamusal bir sorumluluk olarak güvence altına alınmalıdır.

​Bakım Emeğinin Desteklenmesi: Bakım yükü ailelerin ve özellikle kadınların omuzlarına terk edilmemeli; bakım veren aile bireyleri ile profesyonel bakım çalışanları sosyal ve ekonomik haklarla desteklenmelidir.

​Yaşlılar Kararların Nesnesi Değil, Öznesidir

​Yaşlı bireyler yalnızca korunması gereken kişiler değil; deneyimleri, birikimleri ve emekleriyle toplumun aktif üyeleridir. Kent tasarımı, sağlık hizmetleri, afet planları ve iklim politikalarında yaşlıların katılımı sembolik değil, anlamlı ve sürekli kılınmalıdır.

​Özellikle iklim krizi, aşırı sıcaklar, hava kirliliği, yangınlar ve depremler yaşlı bireylerimizi daha kırılgan hale getirmektedir. Afet ve kriz planlamalarında yaşlıların özel ihtiyaçları gözetilmeli; afet sonrası yerinden edilme, bakımın kesintiye uğraması ve sosyal izolasyon riskleri olabildiğince ortadan kaldırılmalıdır.

​Uzun yaşamın niteliğini ve insan onuruna yakışır bir yaşlılığı birlikte inşa etmek mümkündür.

Bu nedenle Ege Geriatri Derneği olarak;

• yaşlı yoksulluğunun azaltılmasını,
• yaşlıların gelir ve sosyal güvenlik güvencesinin güçlendirilmesini,
• evde ve toplum temelli bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını,
• nitelikli ve insan onuruna yakışır kurum bakımının güvence altına alınmasını,
• bakım verenlerin desteklenmesini,
• yaşlı dostu ve erişilebilir kentlerin geliştirilmesini,
• iklim krizi ve afetlere yönelik politikalarda yaşlıların ihtiyaçlarının merkeze alınmasını,
• sağlık hizmetlerine eşit ve zamanında erişimin sağlanmasını,
• yaşlı bireylerin kendileriyle ilgili planlama ve karar süreçlerine etkin katılımını önemsiyoruz.

Çünkü mesele yalnızca kaç yıl yaşayacağımız değildir. O yılları nasıl yaşayacağımızdır.

Yaşlanmak bir ayrıcalık değil, insan yaşamının doğal bir dönemidir. Bugünün yaşlılarının haklarını güvence altına almak, aslında hepimizin geleceğini güvence altına almaktır.

1 Ekim 2026 Dünya Yaşlılar Günü’nde çağrımızdır:

Uzun yaşamı yalnızca yıllarla değil, haklarla ölçelim.

Yaşlılığı yalnızca bakım ihtiyacıyla değil, yaşam hakkı ve toplumsal katılımla ele alalım.

Yaşlılar için değil, yaşlılarla birlikte karar verelim.

Ege Geriatri Derneği Yönetim Kurulu Adına
Psk. Mevlüt Ülgen
                                                                          Ege Geriatri Derneği Başkanı